Algemeen
Historie
De vorming van natuursteen is een haast onvoorstelbaar proces, dat al zo oud is als de aarde zelf en nog steeds door gaat. Natuursteen is het belangrijkste bestanddeel van de aardkorst waarop wij leven. De aardkorst drijft op een laag vloeibaar gesteente die langzaam beweegt en daardoor rimpelingen (bergketens) en scheuren (zeetroggen) in de aardkorst veroorzaakt. Meestal gaan deze vervormingen bijzonder traag, maar het kan ook heel snel gaan. Denk aan een aardbeving of een vulkaan uitbarsting.
Fascinerende winning
Wereldwijd wordt natuursteen in groeven gewonnen. De werkmethoden van de oude Egyptenaren, Grieken en Romeinen worden in verbeterde versie nog steeds gebruikt. De hardheid van het materiaal en het gewicht vormen obstakels bij de winning. Met imposante machines wordt natuursteen in grote blokken gewonnen en vervolgens in platen en tegels gezaagd.
Blokken
Een blok kan gemakkelijk 1,5 x 2 x 3 m groot zijn, met een gewicht van 19 ton. De maximaal te winnen afmeting wordt bepaald door natuurlijke breuklijnen in de groeve en het beschikbare materieel. De blokken worden met speciaal gereedschap uit de berg gezaagd of geboord. Hiervoor wordt watergekoeld gereedschap gebruikt, waarvan de snijvlakken met diamant zijn bezet.
Afwerking oppervlak
Na het zagen heeft de steen een ‘gezaagd’ oppervlak, waarop de rillen van de raamzaag of de cirkel van een cirkelzaag soms nog te zien zijn. Het oppervlak wordt daarna op de gewenst manier afgewerkt, met een ruw, dof of glanzend uiterlijk.
Afwerking oppervlak
De meeste stenen kunnen op verschillende manieren glanzend, dof of ruw worden afgewerkt. Hier enkele veel gebruikte afwerkingen:·
Glanzend: gezoet, gepolijst ·
Dof: gezaagd, geschuurd, oud gemaakt ·
Ruw: gefrijnd, gestraald, gevlamd, splijtoppervlak
Bij een toename van de glansgraad worden de kleuren in het algemeen intenser en donkerder. Ook worden tintverschillen, aderingen, fossielen, e.d. duidelijker zichtbaar; de steen gaat meer 'leven'. Andersom geldt dat naarmate de ruwheid toeneemt, de kleuren fletser en de tintverschillen minder zichtbaar worden. Het effect van dezelfde bewerking pakt bij de verschillende steensoorten anders uit.
Onderhoud
Onderhoud
Het onderhoud van natuursteen is eenvoudig en niet bewerkelijk. In de tijd kan het onderhoud van natuursteen in stappen worden opgedeeld. In de regel wordt voor oplevering een bouwschoonmaak uitgevoerd. In de periode daarna moet overtollig bouwvocht makkelijk kunnen verdampen. Daarom is het soms nodig het onderhoud tijdelijk iets aan te passen. Vervolgens kan een bescherming worden aangebracht, wanneer daarvoor wordt gekozen en het natuursteen verder ‘gewoon’ worden onderhouden. Na verloop van tijd kan bijzonder onderhoud nodig zijn, bijvoorbeeld een intensieve reiniging of het verwijderen van kalkaanslag of vlekken. En na vele jaren intensief gebruik kan een opknapbeurt nodig zijn, waarna het natuursteen weer als nieuw toont.
Bouwschoonmaak
Resten lijm of kit moeten direct worden verwijderd, met een product dat is aangepast op de natuursteen soort. Voegmiddel kan met een spons en water worden verwijderd. Het is belangrijk dit grondig te doen, anders ontstaat een grauwe cementsluier. Zo nodig kan een cementsluier verwijderaar worden gebruikt, die aangepast is op de natuursteen soort. Deze methode werkt niet wanneer er veel cementresten zijn achtergebleven. Bij vloeren is kristalliseren of schuren in het werk dan een alternatief.
Natuurlijke droging
Nieuwbouw bevat een aanzienlijke hoeveelheid overtollig bouwvocht, dat op een natuurlijke manier moet kunnen verdampen. Het natuursteen moet dit proces niet teveel hinderen, om onder meer verkleuring van natuursteen te voorkomen. Daarom is het soms nodig het onderhoud tijdelijk iets aan te passen.
Aangepast onderhoud nodig
Via natuursteen vloer- en wandtegels wordt het overtollige bouwvocht uit beton of metselwerk doorgegeven naar het oppervlak, waar het verdampt. Het drogen van de bouwconstructie duurt jaren. In de regel is na drie tot zes maanden het vochttransport voldoende afgenomen. Dan kan desgewenst een bescherming worden aangebracht en het natuursteen verder op een reguliere manier worden onderhouden.
Geen aangepast onderhoud nodig
Wanneer het natuursteen min of meer los staat van beton of metselwerk is er geen aangepast onderhoud nodig. Denk bijvoorbeeld aan een aanrechtblad, een wastafel of een gevelplaat gesteld op ankers. Vrijwel direct na plaatsing is het natuursteen droog. Desgewenst kan een bescherming worden aangebracht en wordt het natuursteen verder op een reguliere manier onderhouden.
Bescherming
Natuursteen kan worden beschermt tegen vervuiling en verkleuringen, al is dat lang niet altijd nodig. Een bescherming wordt aangeraden bij licht gekleurde natuursteen en een dof of ruw afgewerkt oppervlak. Met het aanbrengen moet soms worden gewacht tot de bouwconstructie voldoende droog is.
Kies het geschikte middel
Er zijn veel beschermingsmiddelen beschikbaar. Sommigen worden eenmalig aangebracht, anderen periodiek. Ook zijn er middelen die tegelijk reinigen en beschermen. Via het navigatiemenu is aanvullende informatie beschikbaar over de volgende producten:·
-Coating
-Impregneer
-Was
-Zeep
Coating
Een coating vormt een laagje op de natuursteen en dringt er gedeeltelijk in. Het is leverbaar in mat- en hoogglans en wordt eenmalig aangebracht.
Belangrijkste kenmerken.
-Bescherming tegen vuil en vlekken.
-Vermindering van vocht indringing.
-Sterke vermindering van de doorgifte van waterdamp, wat droging van de bouwconstructie vertraagt.
-In de regel een verdieping van de steenkleur en een extra glanseffect.
-Onder invloed van licht en/of vocht kan coating verkleuren.
-Hogere of juist lagere slipweerstand (vloeren), afhankelijk van product en afwerking van het oppervlak.
-Sommige coatings verbeteren de slijtweerstand en de duurzaamheid van de glans van slijtgevoelige steensoorten (vloeren) met een gepolijst oppervlak.
Na verloop van tijd nemen de glans en het beschermingseffect van de coating af als gevolg van slijtage door het gebruik. Voor het aanbrengen van een nieuwe coating kan het nodig zijn de oude laag te verwijderen (strippen).
Impregneer
Impregneer dringt in de toplaag van de steen en hecht zich aan de binnenzijde van de poriën. Daardoor verandert het uiterlijk van de steen niet of nauwelijks. Het product moet worden afgestemd op de porositeit van de steen. Impregneer wordt eenmalig aangebracht. Bij een poreus oppervlak kan het nodig zijn de behandeling te herhalen. De tweede laag wordt aangebracht op de nog natte eerste laag.
Belangrijkste kenmerken·
-Bescherming tegen vuil en vlekken.
-Vermindering van vocht indringing.
-Vermindering in de doorgifte van waterdamp, wat de droging van de bouwconstructie vertraagt.
-Verdiept in de regel de steenkleur.
-Weinig verandering in de slipweerstand (vloeren).
-Nauwelijks slijtage, doordat impregneer niet op, maar in de toplaag van de steen zit.
Was
Tijdelijke bescherming
Wassen (op polymeer of natuurbasis) vormen een dun laagje op de steen. Er zijn uitpoetsbare-, dweil- en zelfglanswassen. Ze hebben dof, matglans of hoogglans uiterlijk. Was wordt aangebracht na een of meerdere reinigingbeurten. Ook zijn er combinatieproducten die tegelijk reinigen en beschermen.
Belangrijkste kenmerken
-Beperkte en tijdelijke bescherming tegen vuil en vlekken.
-Vuilafstotend.
-Polymeer wassen zijn beter bestand tegen slijtage dan wassen op natuurbasis.
-Vermindering van de indringing van vocht.
-Vermindering in de doorgifte van waterdamp, wat droging van de bouwconstructie vertraagt.
-In de regel vermindering van de slipweerstand (vloeren). ·
-De glans is door opwrijven te herstellen, wanneer er nog voldoende product aanwezig is.
Wanneer was veelvuldig is aangebracht kan zich een dikke laag vormen op plaatsen die weinig te verduren (het slijt daar niet). Deze dikke laag kan desgewenst worden verwijderd (gestript).
Zeep
Tijdelijke bescherming
Zepen vormen een dun laagje op de steen en hebben een matglans of hoogglans. Zeep wordt regelmatig aangebracht na een reinigingsbeurt. Ook zijn er combinatieproducten die tegelijk reinigen en beschermen.
Twee soorten
Het type zeep moet worden aangepast aan het leidingwater:
Zacht leidingwater (kalkarm): gebruik een zeep op basis van natriumhydroxide (Marseille zeep). Deze zepen zijn zacht.
Hard leidingwater (kalkrijk): gebruik zeep op basis van kaliumhydroxide. Deze zepen zijn hard.
Belangrijkste kenmerken
-Beperkte en tijdelijke bescherming tegen vuil en vlekken.
-Vuil hecht zich minder gemakkelijk.
-Weinig slijtvast en weinig waterbestendig.
-Vermindering van de indringing van vocht.
-Vermindering in de doorgifte van waterdamp, wat droging van de bouwconstructie vertraagt.
-Verlaging van de slipweerstand (vloer).
-De glans is door opwrijven te verhogen, wanneer er nog voldoende product aanwezig is.
Regulier onderhoud
Aanvang
Met het reguliere onderhoud moet soms worden gewacht tot de bouwconstructie voldoende droog is en desgewenst een bescherming is aangebracht. LET OP: U mag de vloer pas coaten of impregneren als deze geheel droog is. Dit is 6 tot 8 weken na het leggen van de vloer.
Frequentie
De reinigingsfrequentie is vergelijkbaar met die van andere harde materialen. Er is geen algemene richtlijn te geven. Zo heeft de zichtbaarheid van vervuiling te maken met bijvoorbeeld glansgraad en de kleur van de steen. De mate waarin vuil op de natuursteen hecht, hangt af van zijn porositeit en oppervlakteruwheid.
Reiningsmethoden
Het verwijderen van vuil gebeurt door het ‘op te pakken’ en af te voeren. Bij los vuil gaat dit gemakkelijk door te stofzuigen of te stofwissen (met klamvochtige doek). Hechtend vuil wordt verwijderd door water met een reinigingsmiddel op te brengen en kort in te laten werken. Daarna wordt er zo nodig licht geschrobd en wordt het reinigingswater verwijderd. Tot slot wordt de steen met schoon water afgenomen. Voor kleinere oppervlakken worden meestal een dweil, spons of mop gebruikt. Voor grote oppervlakken in de utiliteitsbouw (gevels, vloeren) wordt hiervoor speciaal materieel gebruikt.
Reinigingsmiddelen
Een reinigingsmiddel moet hechtend vuil verwijderen en mag niet schadelijk zijn voor de natuursteen en een eventuele beschermlaag. Neutrale middelen (pH 7) zijn geschikt voor het regelmatig reinigen. Voor marmer en kalksteen worden meestal middelen gebruikt die daarvoor speciaal zijn bedoeld. Agressievere middelen (zuur of alkalisch) zijn niet geschikt voor het reinigen van marmer of kalksteen.
De andere steensoorten zijn daar (veel) beter tegen bestand, maar vraag voor gebruik de geschiktheid na bij uw natuursteen vakbedrijf. Voor het reinigen worden vooral zepen gebruikt, die zo nodig regelmatig kunnen worden gebruikt. Wassen reinigen minder goed, maar laten een betere beschermende laag achter. Was mag niet te vaak worden gebruikt, omdat zich anders een dikke waslaag zou vormen op plaatsen die weinig te verduren hebben. Er zijn middelen die tegelijk reinigen en beschermen.
Bijzonder onderhoud
Afwijkende situaties
Extra onderhoud is bijvoorbeeld nodig als zich kalkaanslag vormt op plaatsen die regelmatig nat worden. Of als er na verloop van tijd een sterke vervuiling is ontstaan, die niet met regulier onderhoud is te verwijderen. Ook kan het nodig zijn een beschermlaag te verwijderen. En kan er door een ongelukje een vlekje zijn ontstaan. In veel gevallen is dat eenvoudig te verhelpen.
Kalkaanslag
Voorkomen is beter dan genezen
Kalkhoudend water dat verdampt laat kalkresten achter, bijvoorbeeld rond een kraan. Regelmatige verwijdering met een vochtige doek vertraagt of voorkomt zelfs vorming van een harde witte kalkkorst.
Verwijder met beleid
Is eenmaal zo een kalkkorst gevormd dan kan deze alleen worden verwijderd door licht schuren (met staalwol 00) of door afnemen met een kalkoplosser. De aanpak moet worden afgestemd op de natuursteen soort. Bij minder krasvaste en zuurgevoelige steensoorten, zoals marmer en kalksteen, zijn beide methoden niet zonder meer geschikt. Het schuren moet niet te vaak en niet krachtig gebeuren, anders vermindert de glans. Als dat toch gebeurt kan de glans met was weer deels worden hersteld. Op een zuurgevoelige steen kan kalkverwijderaar alleen met mate worden gebruikt wanneer er een coating is aangebracht. Controleer voor de zekerheid de coating productinformatie van de leverancier. Direct na het verwijderen van de kalk moet het steenoppervlak met schoon water worden nagespoeld, zodat er geen kalkverwijderaar achter blijft.
Intensief reinigen
Intensief reinigen
Reinigingsmethode
Werk volgens de aanwijzingen van de leverancier van het reinigingsmiddel. Een vloer kan in aanvulling op of in plaats van intensief reinigen worden gekristalliseerd of geschuurd. Behalve vuil worden dan ook lichte beschadigingen verwijderd en wordt de glans hersteld.
Reinigingsmiddel
Het middel moet aan de steensoort en een eventuele bescherming zijn aangepast. Dat geldt in het bijzonder voor kalkhoudende steensoorten, zoals marmer en kalksteen. Ga de geschiktheid na bij de leverancier van het middel. Aangeraden wordt ook nog een testje uit te voeren op een resttegel of proefstukje dat uit het zicht is, om na te gaan of het steenoppervlak niet wordt beschadigd. In de regel is het beter twee maal te reinigen met een minder agressief, langzaam werkend product, dan éénmaal met een agressief, snel werkend product.
Verwijderen van sterke vervuiling
Gebruik zogenoemde ‘intensiefreiniger’ of 'ontvetter' die bij voorkeur de eventuele beschermlaag niet aantast.
Verwijderen van beschermlagen·
Coating. Deze wordt met een stripper verwijderd. Gebruik zo mogelijk alleen een topstripper. Dan wordt alleen de bovenste laag van de coating verwijderd en komt de steen niet of nauwelijks met de topstripper in aanraking. ·
Impregneer. Deze is niet te verwijderen. ·
Waslaag. Een opeenhoping van (oude) waslagen wordt verwijderd met een stripper. Gebruik zo mogelijk een topstripper. Dan wordt alleen de bovenste waslagen verwijderd en komt de natuursteen nauwelijks met de topstripper in aanraking. · Zeeplaag. Gebruik op plaatsen met zeepophoping bij het reguliere onderhoud tijdelijk geen zepen. Omdat ze in water oplosbaar zijn, wordt dan het overtollige zeep ‘vanzelf’ afgevoerd.
Vlekken en verkleuring
Voorkomen is beter dan genezen
Vlekken of verkleuring kunnen meestal worden voorkomen. Dat kan door een natuursteensoort te kiezen die past bij de toepassing en die zo nodig van een bescherming te voorzien. Gaat er dan een kop koffie of een glas wijn om, dan kunt u dat met een vochtige doek opnemen en is er niets aan de hand.
Raadpleeg de vakman
En als er toch een vlek of een verkleuring in de steen zit, dan is deze in sommige gevallen te verwijderen. Dit moet zo snel mogelijk gebeuren en is werk voor een specialist, die de reiniging aanpast aan de oorzaak van de vlek en het type natuursteen. Een ondeskundige reiniging kan het probleem juist vergroten.
Reinig met beleid
Kies het reinigingsmiddel zorgvuldig. Ga de geschiktheid na bij de leverancier van het middel. Aangeraden wordt ook nog een testje uit te voeren op een resttegel of proefstukje dat uit het zicht is, om na te gaan of het steenoppervlak niet wordt beschadigd. In de regel is het beter twee maal te reinigen met een minder agressief, langzaam werkend product, dan éénmaal met een agressief, snel werkend product. Een te agressief middel kan de steen aantasten en voor bijvoorbeeld doffe plekken zorgen in een gepolijst oppervlak. Veel natuursteensoorten zijn goed bestand tegen reinigingsmiddelen, maar niet allemaal. Bijvoorbeeld marmers en kalkstenen zijn kalkhoudend en daardoor gevoelig voor zuur. Een beschermlaag kan een kalkhoudende steen slechts in beperkte mate beschermen tegen zuur.
is een initiatief van Bulent Karadavut